Άρθρο 10 – Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου – Ελευθερία έκφρασης

1. Παν πρόσωπον έχει δικαίωμα εις την ελευθερίαν εκφράσεως. Το δικαίωμα τούτο περιλαμβάνει την ελευθερίαν γνώμης ως και την ελευθερίαν λήψεως ή μεταδόσεως πληροφοριών ή ιδεών, άνευ επεμβάσεως δημοσίων αρχών και ασχέτως συνόρων. Το παρόν άρθρον δεν κωλύει τα Κράτη από του να υποβάλωσι τας επιχειρήσεις ραδιοφωνίας, κινηματογράφου ή τηλεοράσεως εις κανονισμούς εκδόσεως αδειών λειτουργίας.

2. Η άσκησις των ελευθεριών τούτων, συνεπαγομένων καθήκοντα και ευθύνας δύναται να υπαχθή εις ωρισμένας διατυπώσεις, όρους, περιορισμούς ή κυρώσεις, προβλεπομένους υπό του νόμου και αποτελούντας αναγκαία μέτρα εν δημοκρατική κοινωνία δια την εθνικήν ασφάλειαν, την εδαφικήν ακεραιότητα ή δημοσίαν ασφάλειαν, την προάσπισιν της τάξεως και πρόληψιν του εγκλήματος, την προστασίαν της υγείας ή της ηθικής, την προστασίαν της υπολήψεως ή των δικαιωμάτων των τρίτων, την παρεμπόδισιν της κοινολογήσεως εμπιστευτικών πληροφοριών ή την διασφάλισιν του κύρους και αμεροληψίας της δικαστικής εξουσίας.

📜 Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και η Ελευθερία της Έκφρασης

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), η οποία υπογράφηκε το 1950 και τέθηκε σε ισχύ το 1953, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους νομικούς πυλώνες για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρώπη. Μεταξύ των βασικών διατάξεών της, το Άρθρο 10 διασφαλίζει την ελευθερία της έκφρασης, που περιλαμβάνει την ελευθερία του Τύπου και την πρόσβαση στην πληροφόρηση.

🔹 Άρθρο 10 – Ελευθερία της Έκφρασης

📌 Τι αναφέρει το Άρθρο 10 της ΕΣΔΑ;

1. Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης. Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την ελευθερία γνώμης και την ελευθερία λήψης ή μετάδοσης πληροφοριών και ιδεών χωρίς παρέμβαση δημόσιας αρχής και ανεξαρτήτως συνόρων.

2. Η άσκηση αυτών των ελευθεριών, καθώς συνεπάγεται καθήκοντα και ευθύνες, μπορεί να υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς που προβλέπονται από τον νόμο και είναι απαραίτητοι σε μια δημοκρατική κοινωνία για:

• την προστασία της εθνικής ασφάλειας,
• τη δημόσια τάξη,
• την πρόληψη του εγκλήματος,
• την προστασία της υγείας ή της ηθικής,
• την προστασία της υπόληψης ή των δικαιωμάτων των άλλων,
• την αποτροπή της αποκάλυψης εμπιστευτικών πληροφοριών.

📌 Τι σημαίνει αυτό;
Το Άρθρο 10 προστατεύει τη διακίνηση πληροφοριών και απόψεων, όμως αναγνωρίζει ότι υπό συγκεκριμένες συνθήκες, μπορεί να υπάρξουν περιορισμοί. Ωστόσο, αυτοί οι περιορισμοί πρέπει να είναι αναλογικοί και απολύτως αναγκαίοι σε μια δημοκρατική κοινωνία.

🔹 Άρθρο 11 – Ελευθερία του Συνέρχεσθαι και του Συνεταιρίζεσθαι

Το Άρθρο 11 της ΕΣΔΑ είναι επίσης κρίσιμο για την ελευθερία της έκφρασης, καθώς προστατεύει:
✅ Το δικαίωμα στην ειρηνική συνάθροιση (π.χ. διαδηλώσεις, συγκεντρώσεις)
✅ Το δικαίωμα στη δημιουργία και συμμετοχή σε οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων δημοσιογραφικών ενώσεων και πολιτικών κομμάτων

🔹 Περιορισμοί στο Άρθρο 11 μπορούν να επιβληθούν μόνο για λόγους:

• δημόσιας τάξης,
• εθνικής ασφάλειας,
• προστασίας των δικαιωμάτων τρίτων.

📌 Γιατί είναι σημαντικό;
Η ελευθερία του τύπου συνδέεται στενά με την ελευθερία του συνέρχεσθαι, καθώς οι δημοσιογράφοι και οι ακτιβιστές πρέπει να έχουν το δικαίωμα να οργανώνονται και να διαμαρτύρονται για την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης.

🔹 Άρθρο 8 – Σεβασμός της Ιδιωτικής Ζωής και της Επικοινωνίας

Το Άρθρο 8 προστατεύει το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ελευθερία του τύπου, καθώς:

• Οι δημοσιογράφοι πρέπει να σέβονται τα προσωπικά δεδομένα των ατόμων.
• Οι αρχές δεν μπορούν να παρακολουθούν παράνομα δημοσιογράφους.

📌 Σύγκρουση Άρθρων 8 & 10:
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ελευθερία της έκφρασης (Άρθρο 10) συγκρούεται με την προστασία της ιδιωτικότητας (Άρθρο 8), όπως σε υποθέσεις δυσφήμισης ή διαρροής προσωπικών δεδομένων. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καλείται συχνά να εξισορροπήσει αυτά τα δύο δικαιώματα.

🔹 Άρθρο 6 – Δικαίωμα σε Δίκαιη Δίκη (για δημοσιογράφους που διώκονται)

Το Άρθρο 6 εγγυάται ότι οι δημοσιογράφοι που αντιμετωπίζουν νομικές διώξεις για το έργο τους πρέπει να έχουν δίκαιη δίκη και πρόσβαση σε νομική προστασία.

🔹 Γιατί είναι σημαντικό;

• Σε πολλές χώρες, δημοσιογράφοι διώκονται νομικά για αποκαλύψεις που ενοχλούν τις αρχές.
• Το Άρθρο 6 διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξει καταχρηστική εφαρμογή του νόμου για τη φίμωση του Τύπου.

🚨 Παραβιάσεις της Ελευθερίας της Έκφρασης στην Ευρώπη

Παρά τις εγγυήσεις της ΕΣΔΑ, πολλές χώρες έχουν παραβιάσει την ελευθερία του τύπου. Παραδείγματα:

🇭🇺 Ουγγαρία – Κυβερνητικός έλεγχος των ΜΜΕ, φίμωση ανεξάρτητων δημοσιογράφων.
🇵🇱 Πολωνία – Πολιτικός έλεγχος της δημόσιας τηλεόρασης, παρεμβάσεις στη δημοσιογραφία.
🇬🇷 Ελλάδα – Παρακολουθήσεις δημοσιογράφων, επιθέσεις σε ερευνητικούς ρεπόρτερ.
🇹🇷 Τουρκία – Μαζικές φυλακίσεις δημοσιογράφων, έλεγχος της ενημέρωσης από το κράτος.

Εφαρμόζει η Ελλάδα σωστά το Άρθρο 10 της ΕΣΔΑ;

Το Άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) διασφαλίζει την ελευθερία της έκφρασης, ωστόσο στην Ελλάδα η εφαρμογή του παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα. Παρόλο που το δικαίωμα αυτό είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο, οι περιορισμοί στην ελευθερία του Τύπου, οι παρεμβάσεις στα ΜΜΕ και οι διώξεις δημοσιογράφων έχουν προκαλέσει ανησυχίες τόσο σε εγχώριο όσο και σε διεθνές επίπεδο.

📜 Τι λέει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ);

Το ΕΔΔΑ έχει εκδώσει πολλές καταδικαστικές αποφάσεις κατά της Ελλάδας για παραβίαση του Άρθρου 10.

📌 Παραδείγματα αποφάσεων:

Καταδίκη της Ελλάδας για φίμωση δημοσιογράφων μέσω υψηλών προστίμων και δυσφήμισης.

Περιπτώσεις όπου δικαστήρια δεν προστάτευσαν δημοσιογράφους από επιθέσεις και παρενοχλήσεις.